Deze week was ik bij de commissie AI van NLdigital. Zoals in vrijwel ieder gesprek over AI kwam dezelfde vraag weer voorbij:
Welke banen verdwijnen?
Ik begrijp die vraag. Sterker nog, als je de ontwikkelingen ziet, is het misschien wel de meest logische vraag die je kunt stellen.
Maar terwijl ik luisterde, bekroop me een ander gevoel.
Misschien zijn we met elkaar zo druk bezig te voorspellen wat verdwijnt, dat we vergeten te dromen over wat er kan ontstaan.
Misschien is de belangrijkste vraag helemaal niet:
Welke banen verdwijnen?
Misschien is de belangrijkste vraag:
Wat kunnen mensen méér doen doordat AI hen ondersteunt?
Dat lijkt een klein verschil.
Ik denk dat het een wereld van verschil is.
Nederland staat namelijk niet voor een AI-uitdaging.
Nederland staat voor een capaciteitsuitdaging.
We worden ouder. De vraag naar zorg groeit. Het onderwijs zoekt leraren. De energietransitie vraagt duizenden vakmensen. Overheden zoeken mensen die er simpelweg niet zijn.
Jarenlang hebben we geprobeerd dat op te lossen door harder te werken, meer mensen te werven of processen iets efficiënter te maken.
Maar wat als we de vraag eens omdraaien?
Wat als AI niet de oplossing is voor een tekort aan mensen…
…maar de oplossing voor een tekort aan capaciteit?
Dat is iets wezenlijk anders.
Want AI hoeft mensen niet te vervangen om een enorme impact te hebben.
Kansen voor betekenisvol werk
Stel je een verpleegkundige voor die dankzij AI twee uur per dag minder administratie hoeft te doen. Een docent die minder tijd kwijt is aan nakijken en meer tijd heeft voor zijn leerlingen. Een recruiter die niet langer honderden cv’s hoeft door te nemen, maar eindelijk tijd heeft voor echte gesprekken. Een manager die minder bezig is met rapportages en meer met het ontwikkelen van zijn team.
Geen van deze mensen wordt vervangen. Ze krijgen juist de ruimte om beter te doen waar ze ooit voor kozen. Misschien is dát wel de grootste belofte van AI.
Niet dat we minder mensen nodig hebben. Maar dat mensen weer meer mens kunnen zijn.
Daar hoort nog een tweede inzicht bij.
We spreken voortdurend over personeelstekorten. Maar misschien hebben we vooral een tekort aan zicht op het talent dat er al is.
Ik kom dagelijks organisaties tegen waarin duizenden mensen werken. Mensen met talenten, interesses en vaardigheden die nooit zichtbaar worden, omdat we nog steeds denken in functies, afdelingen en organogrammen.
Terwijl iemand uit de klantenservice misschien een geweldige projectleider blijkt. Terwijl een verpleegkundige ook data-analist kan zijn. Terwijl een administratief medewerker misschien precies de coach is die een team nodig heeft.
AI maakt zichtbaar wat verborgen is
AI kan helpen dat verborgen potentieel zichtbaar te maken. Niet om mensen in hokjes te stoppen. Maar juist om deuren te openen die vandaag nog gesloten blijven.
En misschien vraagt dat nog wel om een veel grotere verandering.
Want AI vraagt niet alleen om nieuwe technologie. AI vraagt om een nieuwe manier van organiseren.
Naar opnieuw ontwerpen van werk
We ontwerpen werk nog steeds alsof mensen onbeperkt beschikbaar zijn. Alsof vacatures altijd ingevuld kunnen worden. Alsof de oplossing altijd ligt in méér mensen.
Misschien moeten we stoppen met het optimaliseren van het verleden. En beginnen met het ontwerpen van werk voor de werkelijkheid van morgen.
Een werkelijkheid waarin AI routinematig werk overneemt.
Niet zodat mensen minder hoeven te werken. Maar zodat mensen méér waarde kunnen toevoegen. Meer aandacht. Meer creativiteit. Meer verbinding. Meer innovatie. Meer menselijkheid.
Misschien is dat uiteindelijk de grootste verandering die AI brengt.
Niet technologisch. Maar menselijk.
En misschien is dat ook de vraag die we onszelf de komende jaren veel vaker zouden moeten stellen.
Niet:
Welke banen verdwijnen?
Maar:
Als AI ons meer tijd, meer capaciteit en meer mogelijkheden geeft… waar kiezen we er dan voor om méér mens te zijn?
Want uiteindelijk is dát de toekomst waar ik op hoop.
Niet een samenleving waarin AI het werk van mensen overneemt.
Maar een samenleving waarin AI mensen helpt om eindelijk het werk te doen dat er écht toe doet.
Laurens Waling | Chief Evangelist | 8vance
